Annaš / Spurt og svaraš

Hver er ég?


Spurning:

Hver er ég?


Svar:

Einn mikilvęgasti žįtturinn ķ andlegri heilbrigši hvers einstaklings er fólginn ķ žvķ hvernig hann skilgreinir sjįlfan sig sem persónu, hver hann er, hvaš hann er og hvernig hann greinir sig frį öšrum og upplifir sig sem sjįlfstęšan einstakling.
Sjįlfsmyndin er ķ mótun frį barnsaldri. Barniš sér sjįlft sig fyrst og fremst meš augum annarra, einkum foreldra sinna og nįnustu fjölskyldu. Žaš upplifir sig gott eša slęmt, duglegt eša vanmįttugt, stórt eša lķtiš, eftir žvķ hvaš žaš heyrir ašra gefa ķ skyn. Žessi upplifun barnsins af sjįlfu sér ķ gegnum ašra žróast smįm saman ķ eigin mešvitund um sig sem einstakling, sjįlfsvitund. Unglingsįrin eru umbrotatķmar ķ žessari žróun. Unglingurinn gerir oft uppreisn gegn gildum foreldranna, fer aš hegša sér gagnstętt vęntingum žeirra, en įréttar sig žess ķ staš sem sjįlfstęšur einstaklingur sem fer sķnar eigin leišir og reynir aš skilgreina sig į eigin forsendum. Žetta er erfišur tķmi hjį mörgum unglingum og sumir lenda ķ sjįlfsvitundarkreppu, žar sem žeir eru rįšvilltir og hafa efasemdir um hverjir žeir eru ķ raun og veru. Ef unglingnum tekst ekki aš komast śt śr žessari kreppu getur hann oršiš ósjįlfstęšur, rótlaus og finnur sig ekki ķ tilverunni.
Margir žeirra sem leita til sįlfręšinga eša gešlękna lįta ķ ljósi lįgt sjįlfsmat og óvissa sjįlfsmynd: "Ég er eiginlega ekki neitt, neitt." Ašrir skilgreina sig į sama hįtt og barniš gerir, eins og ašrir sjį žį. "Ég er mašurinn hennar Jónķnu hans Jóns", segir ķ žekktri gamanvķsu. Reyndar hefur žaš veriš sišur hjį fręndžjóšum okkar aš skilgreina eiginkonur sem višhengi viš menn sķna, žar sem ašeins er bętt frś framan viš nafn og stöšu mannsins: "Frś hśsasmķšameistari Jens Jensen." Žegar eiginmennirnir ķ saumaklśbbnum hittast ķ fyrsta sinn, kynna žeir sig gjarnan ķ žessa veru: "Ég er mašurinn hennar Margrétar." En lķklega mundu žeir undir öšrum kringumstęšum taka skżrar til orša: "Ég heiti Gušmundur Jónsson og er mśrari. Ég er Skagfiršingur og hestamašur, kominn af Jóni Arasyni ķ beinan karllegg." Žarna er verulegur munur į og er ekki lķklegt aš žessi mašur žurfi aš bišjast afsökunar į sjįlfum sér.
Nokkrir žęttir skipta meira mįli en ašrir sem auškenni į einstaklingnum. Nafniš er žar tvķmęlalaust veigamest. žaš er aš jafnaši traustasti og varanlegasti hluti sjįlfsmyndarinnar. Žaš fylgir manni frį vöggu til grafar, eša svo į viš um flest okkar. Undantekningar eru žó śtlendingar sem gerast ķslenskir rķkisborgarar og bera ekki nöfn sem falla aš ķslensku mįli og nafnasišum. Žeir žurfa aš taka sér nżtt nafn. Mörgum žeirra hlżtur aš veitast erfitt aš horfa į eftir mikilvęgasta auškenni sjįlfsmyndar žeirra. Žótt okkur sé annt um aš vernda ķslenskuna og žann mikilvęga menningararf sem fólginn er ķ nafnasišum okkar, jašrar žaš viš mannréttindabrot aš skylda fólk til aš segja skiliš viš svo stóran hluta af sjįlfsmynd sinni.
Annar mikilvęgur žįttur ķ sjįlfsmynd okkar er starfiš. Snemma fęr einstaklingurinn hugmyndir um hvaš hann ętlar aš verša, žegar hann er oršinn stór. Oršalagiš eitt, - hvaš hann ętlar aš verša, - bendir til žess aš ķ žvķ sé fólgiš eitt megininntak tilvistar hans sem sjįlfstęšs einstaklings. Viš skilgreinum eša žekkjum annaš fólk af žvķ starfi sem žaš gegnir. Viš spyrjum stundum, žegar viš viljum vita deili į einhverjum: "Hvaš er hann?", og eigum žį viš hvaš hann starfi. Sį sem ekki hefur starfsheiti er óskilgreind persóna aš töluveršu leyti.
Enn einn veigamikill žįttur ķ sjįlfsmynd okkar er uppruni okkar og rętur. Viš fįum ķ vöggugjöf marga eiginleika foreldra okkar og forfešra lengra aftur. Viš lķkjumst žeim svo og svo mikiš ķ śtliti, fasi og skapgerš, žótt umhverfiš eigi eftir aš móta žessa eiginleika aš verulegu leyti og skapa žannig nżjan og sjįlfstęšan einstakling. Flestir hafa žörf fyrir aš žekkja uppruna sinn til žess aš skerpa vitund sķna um žaš hverjir žeir eru. Alltof margir fį žó ekki tękifęri til žess fyrr en seint og um sķšir. Margir kjörforeldrar kjósa aš leyna ęttleiddu barni sķnu sannleikanum um uppruna žess. Įstęšur fyrir žvķ geta veriš żmsar, svo sem trś foreldranna aš meš žvķ hlķfi žau barninu viš óžęgilegri vitneskju, sem žaš hafi ekki žroska til aš skilja, eša ótti viš aš barniš verši žeim frįhverft. Langoftast fęr žó barniš žessa vitneskju, fyrr eša sķšar, jafnvel į fulloršinsįrum, og žį oft į mišur heppilegan hįtt. Slķkt getur skiliš eftir sig djśp sįrindi ķ sįlarlķfi viškomandi einstaklings og tilfinningu um aš hafa veriš blekktur af žeim sem hann treysti best. Affarasęlast fyrir alla sem hlut eiga aš mįli er aš barniš alist upp meš žessa vitneskju frį fyrstu tķš, žótt žaš skilji ekki strax hvaš ķ henni felst.
Nś eru aš byrja aš vaxa upp börn sem getin hafa veriš meš tęknifrjóvgun og er žį venjulega notaš sęši frį manni sem nżtur nafnleyndar. Fyrr eša sķšar munu mörg žessara barna fara aš leita uppruna sķns, en lķklega meš minni įrangri en ęttleiddu börnin. Vilhjįlmur Įrnason heimspekingur skrifaši fyrir skömmu grein ķ Morgunblašiš, žar sem hann lagši įherslu į rétt žessara barna til aš žekkja uppruna sinn. Undir žau orš skal tekiš hér. Žaš eru ekki ašeins mannréttindi žeirra heldur ein af forsendum žess aš žau öšlist skżra og heilbrigša sjįlfsmynd.

Gylfi Įsmundsson sįlfręšingur

Til baka


Svör viš öšrum spurningum



Prentvęn śtgįfa 

Skošanakönnun

Hefur ślit lķkama žķns mikil įhrif į hvernig žér lķšur meš sjįlfa/n žig ?
Svarmöguleikar

Skrįning į póstlista

Tölvupóstfang
Skrįšu žig į póstlista persona.is til aš fį fréttir og tilkynningar frį okkur ķ framtķšinni.